 |
Inicjatywy i interwencje
W działalności naszego Stowarzyszenia nie skupiamy się tylko na pracy fizycznej ale także interweniujemy u różnych organów samorządowych lub państwowych w sprawie nieprawidłowości dotyczących bądź to remontów cmentarzy bądź niewłaściwego ich utrzymania. W latach 2007-2008 przeprowadziliśmy kilka takich interwencji.
Rok 2008
W marcu 2008 nasze stowarzyszenie wzięło udział w konsultacjach przy tworzeniu Powiatowego Programu Ochrony Zabytków.
Program ten ukierunkowuje działania powiatu gorlickiego w zakresie remontów i odtwarzania zabytków (w tym cmentarzy wojskowych z I wojny światowej) na naszym terenie na okres 2008-2012. Dzięki temu programowi jest szansa uniknąć błędów przy planowanych remontach cmentarzy oraz poprawić istniejące nieprawidłowości. W konsultacjach udział wzięli Maciej Dziedziak oraz Mirosław Łopata.
W roku 2008 Crux Galiciae kontynuowało współpracę z p. Barbarą Skuzą, konserwatorem w Delegaturze Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków. Maciej Dziedziak oraz Mirosław Łopata wizytują remontowane cmentarze (cmentarz nr 109 w Bieczu oraz cmentarz nr 48 w Regetowie) oraz służą pomocą w wyjaśnianiu dokumentacyjnych wątpliwości dostarczając materiały źródłowe oraz dokumentację fotograficzną.
Jesienią 2008 członek Crux Galiciae Radosław Olesiński, zaniepokojony stanem cmentarza wojskowego nr 320 w Niedarach, zainterweniował w jego sprawie u władz gminy, uzyskując informację o podjęciu działań w celu uregulowania stanu prawnego. Po uzyskaniu prawa własności wójt gminy zadeklarował że cmentarz nr 320 zostanie wyremontowany. Obecnie (marzec 2009) sytuacja się nieco poprawiła. Przycięto wszystkie choinki na wysokości około 1 metra (pozbawiono je dolnych gałęzi) założenie cmentarza stało się czytelne, wycięto krzaki zasłaniające widok od strony ulicy, krzyże żeliwne pomalowano srebrzanką, podwieszono na nich wiązanki (wieńce) ze sztucznych kwiatów z biało-czerwonymi wstążkami, uprzątnięto w miarę możliwości pole grobowe - jest wygrabione i wykoszone.
Rok 2007
Interwencja w sprawie cmentarza wojennego nr 202 w Tarnowie
Teren tego cmentarza to obecnie duży miejski skwer, miejsce używane głównie jako boisko przez młodzież i jako wybieg dla psów, na skraju którego zbudowano niewielką stację benzynową. Jednocześnie teren położony u zbiegu ulic Szpitalnej, Matki Bożej Fatimskiej oraz Krzyskiej w Tarnowie to miejsce spoczynku prawie półtora tysiąca żołnierzy – uczestników I wojny światowej.
Zaniedbany cmentarz został zupełnie zniszczony. W latach 60-tych władze Tarnowa, łamiąc obowiązujące przepisy (przede wszystkim zapisy ustawy z dnia 28 marca 1933 o grobach i cmentarzach wojennych), formalnie zlikwidowały ten cmentarz i założyły na jego miejscu zieleniec. Nie przeniesiono jednak nigdzie spoczywających tam żołnierzy.
Robert Kozłowski, członek Stowarzyszenia, przeprowadził kwerendę archiwalną będącą podstawą referatu zatytułowanego „Cmentarz wojenny numer 202 w Tarnowie – historia i dzień dzisiejszy”. Referat został wygłoszony w trakcie konferencji „Znaki Pamięci – cmentarze I wojny światowej w Galicji” zorganizowanej przez nasze Stowarzyszenie w dniu 27 października 2007 roku w Gorlicach. Temat cmentarza numer 202 wzbudził duże zainteresowanie słuchaczy. Ponieważ wśród zaproszonych gości był Pan Ryszard Żądło – Przewodniczący Rady Miasta Tarnowa, poprosiliśmy Go o zainteresowanie tematem. Efektem naszych rozmów poruszenie sprawy cmentarza numer 202 na sesji Rady Miasta Tarnowa i podjęcie „działań dotyczących odbudowy i doprowadzenia do stanu pierwotnego cmentarza wojennego nr 202 z okresu I Wojny Światowej, zlokalizowanego przy ul. Szpitalnej”.
Zastępca Prezydenta miasta Tarnowa sprawę przedstawił następująco:
„Znamy ten problem, wystąpiliśmy do Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego o przyznanie stosownych środków na 2008 rok i na opracowanie na razie dokumentacji historyczno - odtworzeniowej. Z informacji, którą posiadamy wynika, że w pierwszym kwartale przyszłego roku te środki zostaną nam przekazane. Wówczas zlecimy dokumentację, a później będziemy się starać o środki na odtworzenie prac i odtworzenie tego cmentarza."
Mamy nadzieję, że działania te przyniosą konkretne efekty, bo choć według nas zachowana dokumentacja nie pozwala na odbudowę cmentarza w pierwotnym kształcie, to zawsze możliwe jest oznaczenie tego cmentarza i symboliczne upamiętnienie pochowanych tam żołnierzy.
Interwencja w sprawie cmentarza nr 44 w Długiem (gmina Sękowa)
W efekcie akcji „odtworzenia” architektury tego obiektu w 1998 roku, zmniejszono do ¼ pierwotnej powierzchni pole grobowe i wskutek tego większość pochowanych znalazła się poza nowym ogrodzeniem. Zmniejszenia tego dokonano świadomie, gdyż ślady podmurówki biegnące po pierwotnym obrysie cmentarza były i są widoczne jeszcze do dzisiaj. Pomimo publikacji prasowych osób które obecnie należą do naszego Stowarzyszenia żaden z organów w których kompetencji leży ochrona i opieka nad cmentarzami wojennymi nie reagował na skandaliczny stan rzeczy. Sytuacja ta zmieniła się dopiero w 2007 r. w efekcie interwencji podjętej przez nasze Stowarzyszenie.
Na skutek zgłoszenia i udokumentowania przez nas licznych nieprawidłowości p. kierownik nowosądeckiej Delegatury Konserwatora Zabytków na dzień 12.06.2007 r. zarządziła wizję lokalną na terenie cmentarza.
Wizja odbyła się w obecności p. kierownik i innych pracowników Delegatury, p. Sekretarz Gminy Sękowa i pracowników UG w których kompetencjach leży opieka nad stanem zabytków gminy oraz przedstawicieli Stowarzyszenia Aktywnej Ochrony – Mirosława Łopaty i Macieja Dziedziaka. Po przeanalizowaniu i porównaniu na miejscu pozostałości terenowych cmentarza z planami archiwalnymi oraz stanem współczesnym ustalono podjęcie szeregu kroków mających na celu doprowadzenie obiektu do wyglądu i wielkości jaki posiadał bezpośrednio po jego budowie ok. 1918 r.
Pierwszym z kroków było zobligowanie przedstawicieli gminy aby jeszcze w tym samym roku wykonano siłami i ze środków gminy tymczasowe ogrodzenie posadowione po zewnętrznej linii oryginalnego obrysu cmentarza. Ogrodzenie to zapobiegnie defekacji przez zwierzęta hodowlane (owce) na groby poległych które to groby w większości znalazły się poza obrysem ogrodzenia wykonanego w 1998 roku. Tymczasowe ogrodzenie także do czasu odtworzenia cmentarza w rzeczywistym obrysie powinno zapobiec przypadkowemu zbeszczeszczeniu grobów przez ludzi wprowadzonych „nowym” obrysem cmentarza w błąd, co do prawdziwej rozległości cmentarza. W lecie 2007 roku Urząd Gminy Sękowa wykonał tymczasowe ogrodzenie cmentarza.
Kolejnym krokiem zgodnie z ustaleniami spotkania powinno być przywrócenie cmentarzowi pierwotnego wyglądu elementów architektury w oparciu o odnaleziony w Archiwum Państwowym w Krakowie szkic powykonawczy z 1918 r. – będzie to przedmiotem dalszych interwencji Stowarzyszenia.
